陌SLAMABAD : Pakistan'谋n IMF destekli son istikrar hamlesi, 眉reticilerin y眉ksek enerji maliyetleri, a臒谋r vergilendirme ve politika belirsizli臒inden 艧ikayet莽i olmas谋 ve bir莽ok 莽okuluslu 艧irketin yerel operasyonlar谋n谋 k眉莽眉ltmesi veya yeniden yap谋land谋rmas谋yla birlikte, reel ekonomisi 眉zerindeki bask谋n谋n artmas谋yla ayn谋 zamana denk geldi. Uluslararas谋 Para Fonu, 25 Eyl眉l 2024'te onaylanan 37 ayl谋k Geni艧letilmi艧 Fonlama Mekanizmas谋n谋n rezervleri yeniden olu艧turmay谋, vergi taban谋n谋 geni艧letmeyi ve enerji sekt枚r眉n眉n s眉rd眉r眉lebilirli臒ini yeniden sa臒lamay谋 ama莽lad谋臒谋n谋 belirtiyor, ancak uyum y眉k眉 fabrikalar ve t眉keticiler taraf谋ndan 艧iddetli bir 艧ekilde hissediliyor.
Pakistan, kronik 枚demeler dengesi bask谋lar谋 ve zay谋f vergi tahsilat谋 nedeniyle on y谋llar boyunca defalarca IMF'ye ba艧vurdu. IMF, 1950'de kat谋ld谋臒谋ndan beri Pakistan i莽in 25 d眉zenleme listeledi; bu da periyodik istikrar d枚ng眉lerini peki艧tirdi. Mevcut program, daha s谋k谋 mali politika ve enerji fiyatland谋rmas谋nda de臒i艧iklikler i莽eren reformlarla birlikte y眉r眉t眉l眉yor; bu ad谋mlar ka臒谋t 眉zerinde makro g枚stergeleri iyile艧tirirken, enerji yo臒un sekt枚rlerde i艧letme maliyetlerini art谋r谋yor.
Sanayi gruplar谋 ve yerel haberler, 枚zellikle 艧ebeke elektri臒ine ve ithal girdilere ba臒谋ml谋 k眉莽眉k ve orta 枚l莽ekli i艧letmeler aras谋nda, imalat ku艧a臒谋n谋n baz谋 b枚lgelerinde yayg谋n kapanmalar ya艧and谋臒谋n谋 bildirdi. 陌艧letme dernekleri, 眉retim kesintileri ve i艧 kay谋plar谋n谋n nedenini y眉ksek g眉mr眉k vergilerine , finansman maliyetlerine ve tutars谋z uygulamaya ba臒larken, ihracat gelirlerindeki merkezi rol眉ne ra臒men tekstil sekt枚r眉 de s眉rekli olarak bask谋 alt谋nda olan bir sekt枚r olarak g枚sterildi. Bu durum, y谋llarca s眉ren enflasyon ve para birimi de臒er kayb谋 nedeniyle zaten azalm谋艧 olan hane halk谋 gelirleri 眉zerindeki bask谋y谋 daha da art谋rd谋.
IMF, program谋n ba艧lamas谋ndan bu yana 枚l莽眉lebilir bir istikrar sa臒land谋臒谋n谋 belirtti. 8 Aral谋k 2025 tarihli a莽谋klamas谋nda, Pakistan'谋n politika 莽abalar谋n谋n g眉venin yeniden in艧as谋nda "枚nemli ilerleme" sa臒lad谋臒谋n谋, 2025 mali y谋l谋nda GSY陌H'nin %1,3'眉 oran谋nda birincil fazla ve 2025 mali y谋l谋 sonunda br眉t rezervlerin bir 枚nceki y谋la g枚re 9,4 milyar dolardan 14,5 milyar dolara y眉kseldi臒ini 枚rnek g枚sterdi. Fon, y枚netim kurulu karar谋n谋n, EFF kapsam谋nda yakla艧谋k 1 milyar dolar ve dayan谋kl谋l谋k tesisi kapsam谋nda yakla艧谋k 200 milyon dolar olmak 眉zere toplamda yakla艧谋k 3,3 milyar dolarl谋k acil 枚deme yap谋lmas谋n谋 sa臒lad谋臒谋n谋 belirtti.
End眉striyel daralma ve kurumsal geri 莽ekilmeler
Makroekonomik tamponlar iyile艧irken, bir dizi 枚nemli 艧irket hamlesi i艧 ortam谋ndaki zorluklar谋 vurgulad谋. Uber'in sahibi oldu臒u Orta Do臒u merkezli ara莽 莽a臒谋rma 艧irketi Careem, Haziran 2025'te ekonomik zorluklar, artan rekabet ve sermaye k谋s谋tlamalar谋n谋 gerek莽e g枚stererek Pakistan'daki ara莽 莽a臒谋rma hizmetini 18 Temmuz'da ask谋ya alaca臒谋n谋 a莽谋klad谋. Bu ask谋ya alma, 2015'te ba艧layan yakla艧谋k on y谋ll谋k faaliyeti sona erdirdi ve Pakistan'谋n t眉ketici talebi ve teknoloji sekt枚rleri 眉zerindeki bask谋y谋 vurgulad谋.
T眉ketim mallar谋 sekt枚r眉nde, Gillette Pakistan , ana 艧irketi Procter & Gamble'谋n k眉resel yeniden yap谋lanma program谋n谋n bir par莽as谋 olarak Pakistan'daki faaliyetlerini durdurma karar谋 almas谋n谋n ard谋ndan, 2 Ekim 2025'te Pakistan Borsas谋'ndan potansiyel bir 莽谋k谋艧 olas谋l谋臒谋n谋 de臒erlendirece臒ini a莽谋klad谋. P&G, 眉retim ve ticari faaliyetlerini azaltaca臒谋n谋 ve m眉艧terilerine hizmet vermeye devam etmek i莽in 眉莽眉nc眉 taraf da臒谋t谋mc谋lara g眉venece臒ini belirtti. Bu t眉r de臒i艧imler, yerel 眉retim ayak izini azalt谋r ve yerel 眉retime dayal谋 olarak kurulan tedarik莽i a臒lar谋n谋 zay谋flatabilir.
Enerji sekt枚r眉ndeki elden 莽谋karmalar da dikkat 莽ekici oldu. Shell, Kas谋m 2023'te, onay ve tamamlama s眉re莽lerinin ard谋ndan piyasadan daha geni艧 bir 莽谋k谋艧谋n par莽as谋 olarak, Shell Pakistan Limited'deki %77,42'lik 莽o臒unluk hissesini Suudi Arabistan'谋n Wafi Energy 艧irketine satmay谋 kabul etti臒ini duyurdu. A臒ustos 2024'te ise TotalEnergies, Total PARCO Pakistan Limited'deki %50 hissesini emtia t眉ccar谋 Gunvor Group'a satmay谋 kabul etti; bu anla艧ma d眉zenleyici onay gerektiriyor ve perakende operasyonlar谋n谋 s谋n谋rl谋 bir s眉re i莽in mevcut marka alt谋nda tutuyor.
Program hedefleri ve sahadaki 枚d眉nle艧meler
IMF, reform paketini uzun vadeli rekabet g眉c眉 etraf谋nda 艧ekillendirdi; bu kapsamda vergi taban谋n谋n geni艧letilmesi, rekabetin g眉莽lendirilmesi ve 枚zellikle enerji sekt枚r眉ndeki devlet i艧letmelerinin reformu yer al谋yor. Bu 枚ncelikler, uzun s眉redir devam eden mali ve d谋艧 dengesizlikleri ele al谋yor, ancak k谋sa vadeli etkisi ekonominin baz谋 b枚l眉mlerinde likiditenin azalmas谋 ve y枚netim maliyetlerinin artmas谋 oldu. D眉艧眉k kar marjlar谋na sahip ve d枚vize eri艧imi s谋n谋rl谋 olan 眉reticiler i莽in, vergilendirme, g眉mr眉k vergileri ve uyumluluk y眉klerinin birle艧imi, 眉retimi azaltmada veya faaliyetleri ask谋ya almada belirleyici bir fakt枚r olarak g枚sterildi.
Politika yap谋c谋lar i莽in acil soru, d谋艧 finansman谋 a莽may谋 ve temerr眉t riskini azaltmay谋 ama莽layan program kriterlerini kar艧谋larken sanayi kapasitesini ve istihdam谋 nas谋l koruyacaklar谋 olmu艧tur. Pakistan'谋n IMF programlar谋na tekrar tekrar ba臒谋ml谋 olmas谋, 枚zellikle elektrik, yak谋t ve di臒er temel ihtiya莽 maddelerinde fiyat ayarlamalar谋 ya艧and谋臒谋nda, reform s谋ralamas谋n谋 siyasi ve ekonomik olarak zorlu hale getirmi艧tir. Kurumsal yeniden yap谋lanmalar ve fabrika kapan谋艧lar谋 kamuoyunun dikkatini 莽ekerken, h眉k眉met, istikrar kazan谋mlar谋n谋n 眉retimde yeni aksamalara yol a莽madan kal谋c谋 yat谋r谋m, ihracat ve istihdam yaratmaya d枚n眉艧眉p d枚n眉艧meyece臒i konusunda artan bir incelemeyle kar艧谋 kar艧谋yad谋r.
"脟okuluslu 艧irketlerin faaliyetlerini azaltmas谋yla Pakistan ekonomisindeki bask谋 art谋yor" ba艧l谋kl谋 yaz谋 ilk olarak Turkiye Newsmag'de yay谋nland谋.